Амьдралын утга учир: Франклын гүнзгий эргэцүүлэл

Сэтгэл засалч, логотерапийн санаачлагч Виктор Франкл хүний гол хөдөлгөгч хүч нь таашаал, эрх мэдэл, хүч чадалд тэмүүлэхэд бус харин “амьдралаас утга учир эрэх, түүнийгээ олсон болох гүйцэлдүүлэх” хүсэлд оршдог гэж үзсэн. Түүний онол нь хүн төрөлхтний амьдралын үндсэн зорилгыг зөвхөн материаллаг амжилт, мэдрэмжийн таашаалд биш, харин өөрийн амьдралд гүн утга учрыг олоход чиглүүлдэг гэдгийг онцолдог.

Утга учир гэдэг нь гаднаас ирдэг үү, дотоодод бий юу?

Франклын үзэл баримтлалд, утга учир нь нэг талаас “бидэнд гаднаас өгөгддөг”, нөгөө талаас “бид өөрсдөө хайж олдог” гэх хоёр талтай.

1. Гаднаас өгөгдсөн утга учир
   Франкл амьдралд утга учир нь хувь хүний оролцооноос хамаарахгүйгээр байдаг гэж үзсэн. Жишээлбэл: нэгэн хүний хүүхэд нас, хайртай хүнтэйгээ харьцаа, ажил, нийгэмд гүйцэтгэж буй үүрэг эдгээр нь амьдралд утга учрыг “тусгайлж өгдөг” бодит нөхцөлүүд юм. Өөрөөр хэлбэл, бидний өмнө хаалга нээлттэй, урьдчилан тогтоосон боломжууд байдаг.
2. Өөрөө олж, бүтээх утга учир
   Гэсэн ч эдгээр боломжуудыг “олж харах”, “үнэлж ойлгох” нь зөвхөн хүний  ухамсартай холбоотой. Франклын амьдралын туршлагаас үзэхэд, тэрээр концлагерийн үеэр хүний амьдралд ямар ч нөхцөлд утга учир байдаг гэдгийг ажигласан бөгөөд тэр утга учрыг олж авах нь өөрийн сонголт, ухамсартай ажиллах явцаас шалтгаалдаг гэж үзсэн. Энэ утга учир нь заримдаа бүтээх шаардлагатай байдаг. Хүн өөрийн амьдралын нөхцөл байдлыг ойлгож, өөртөө зориулсан зорилго, үүрэг үүсгэнэ.

Франклын “логотерапи” ба утга учир

Франклын логотерапи гэдэг нь амьдралын утга учрыг олж, түүнийхээ дагуу амьдрахад чиглэсэн эмчилгээний арга юм. Энэ нь гурван үндсэн замаар утга учрыг олох боломжтой гэж үздэг:

1. Үйл ажиллагаагаар дамжуулан: Бидний хийж буй ажил, бүтээж буй зүйл утга учир авчирдаг.
2. Хайр, харилцаагаар дамжуулан: Хайртай хүнээ хайрлах, амьдралд нь эерэг нөлөө үзүүлэх нь утга учрыг өгдөг.
3. Өвчин, зовлонг даван туулан: Хэцүү нөхцөлд ч хүн өөрийн хариуцлага, тэвчээрээр утга учрыг бий болгож чаддаг.

Эндээс Франклын хамгийн гүн санаа нь: амьдралд утга учир нь бидэнд “өгөгдсөн” ч, түүнийг “олж, ухамсарлаж, бүтээж” хэрэгжүүлэх нь бидний сонголт юм.

Франклын үзэл баримтлал бидэнд нэг гүн утга санааг өгдөг: амьдрал утга учиргүй биш, харин бидний ухамсар, сонголт, үйлдэл утга учрыг тодорхойлдог. Тиймээс хүн өөрийн амьдралд утга учрыг эрж хайж, олж, бүтээх нь амьдрах гол зорилго юм.