Дэлхийн 193 орны 90 гаруй хувь нь Дэд сайд Орлогч сайд эсвэл түүнтэй дүйцэхүйц албан тушаалтантай байдаг

Дэд сайдын институтийн олон улсын жишиг ба засаглал дахь үүрэг

Засгийн газар солигдох бүрт бодлого дагаж савлах нь олон орны нийтлэг бэрхшээл байсаар ирсэн. Харин дэлхийн ихэнх улс энэ асуудлыг нэг л аргаар шийдсэн байдаг. Тэр нь сайдаас гадна дэд сайд, орлогч сайд, төрийн нарийн бичгийн дарга гэх институтыг тогтвортой ажиллуулах явдал юм.

Нэршил нь улс орон бүрт өөр боловч дэд сайдын институтын гол зорилго нь нэг: салбарын бодлогыг тасалдуулахгүй хэрэгжүүлэх, байгууллагуудын уялдааг хангах, улс төр ба мэргэжлийн удирдлагын заагийг тодорхой болгох.

Азийн орнууд дахь дэд сайдын загвар

Азийн орнуудын туршлагаас харахад дэд сайд бол гоёлын албан тушаал бус, бодлогын хэрэгжилтийн гол ачааг үүрдэг институт юм.

БНХАУ 1949 онд улс байгуулагдсан цагаасаа хойш яамдаа дэд сайдтайгаар ажиллуулж ирсэн. Өнөөдөр ихэнх яам 2–4 дэд сайдтай, стратегийн салбаруудад бүр түүнээс олон дэд сайд томилогддог. Тэд салбар, бодлого, бүс нутаг бүрийг тус тусад нь хариуцдаг нь төвлөрсөн хэрнээ нарийн зохион байгуулалттай засаглалын нэг онцлог юм.

Вьетнамд 1986 оны “Đổi Mới” шинэчлэлийн дараагаас дэд сайдын институт эрс бэхжсэн. Олонх яам 3–6 дэд сайдтай бөгөөд бодлого, хууль тогтоомж, хэрэгжилт, орон нутгийн удирдлага, олон улсын хамтын ажиллагааг тус тусад нь хариуцдаг. Үүний үр дүнд сайд солигдсон ч бодлого солигдохгүй байх институтийн баталгаа бүрджээ.

Өмнөд Солонгост ч ялгаагүй. 1990-ээд оноос эхлэн томоохон яамд хоёр дэд сайдтай байх жишиг тогтсон. Энд дэд сайд зөвхөн яам дотроо бус, парламент, олон нийттэй харилцах гүүр болж ажилладаг нь онцлог.

Хөгжингүй орнуудад тогтсон, маргаангүй институт

Япон, Их Британи, Франц, Герман, Австрали, Шинэ Зеланд зэрэг оронд дэд сайдын алба аль хэдийн маргаангүй, тогтсон институт болжээ. Зарим нь бүр хоёр шатлалтай. Жишээ нь Япон улс 1947 оны Үндсэн хуулиасаа хойш State Minister, Parliamentary Vice-Minister гэсэн ялгаатай түвшний дэд сайдтай ажиллаж ирсэн.

Эдгээр улсад дэд сайд нь сайдыг орлох бус, харин сайдын улс төрийн шийдвэрийг бодит ажил болгох институтын үүргийг гүйцэтгэдэг.

Канад, АНУ: Улс төрөөс ангид институт

Канад, АНУ бүр өөр зам сонгосон. Эдгээр оронд дэд сайд нь улс төрийн томилгоо биш, харин мэргэжлийн төрийн жинхэнэ алба хаагч байдаг. Канад улсад 1867 оноос хойш дэд сайд засгийн газар солигдсон ч албан тушаалдаа үлддэг уламжлал тогтсон нь дэд сайдын институтын сонгодог жишээ юм.

АНУ-д ч мөн адил дэд сайд нь яамны өдөр тутмын ажиллагаа, агентлагуудын уялдааг хариуцдаг бодит удирдлагын институт болж ажилладаг.

Нэр нь өөр ч, зорилго нь ижил

Дэлхийн аль ч улсад дэд сайдын институт дараах ижил зорилгыг гүйцэтгэдэг:

Эцэст нь

Олон улсын туршлага нэг зүйлийг тод харуулж байна. Дэд сайд бол нэмэлт суудал биш, харин төрийн тогтолцооны даацын институт юм. Нэг сайдад ногдох ачаалал хүндэрч, бодлого хурдтай өөрчлөгдөж буй өнөө үед дэд сайдын институт нь орчин үеийн засаглалын зайлшгүй бүрэлдэхүүн хэвээр байна.